Araba motorunun temel parçaları silindir bloğu, silindir kapağı, piston, segman, biyel kolu, krank mili, kam mili, supap ve karterdir. Yanma basıncı pistonu aşağı iter. Biyel kolu bu hareketi krank miline taşır, krank mili de dönme hareketi üretir. Kam mili ile supaplar havanın silindire girişini ve yanmış gazın çıkışını doğru zamanda düzenler.
Motor parçaları ve görevleri nelerdir?
Parçaları tek tek ezberlemek yerine motorun içindeki hareket sırasını düşün. Hava ve yakıt silindire girer, pistonun üstünde yanma oluşur, piston aşağı hareket eder. Biyel kolu pistonu krank miline bağlar. Krank mili bu doğrusal hareketi dönme hareketine çevirir.
| Motor parçası | Temel görevi | Sınavda ayırt etmeni sağlayan ifade |
|---|---|---|
| Silindir bloğu | Silindirleri ve ana hareketli parçaları taşır | Motorun ana gövdesi |
| Silindir kapağı | Silindirlerin üstünü kapatır, yanma odasının üst bölümünü oluşturur | Motorun üst kısmı |
| Piston | Yanma basıncıyla silindir içinde aşağı ve yukarı hareket eder | Doğrusal hareket |
| Segman | Gaz sızıntısını ve fazla yağın yanma odasına geçmesini sınırlar | Sızdırmazlık ve yağ kontrolü |
| Biyel kolu | Pistonu krank miline hareketli biçimde bağlar | Pistondan kranka hareket aktarımı |
| Krank mili | Piston hareketini dönme hareketine çevirir | Dairesel hareket ve volan |
| Kam mili | Supapların doğru zamanda açılmasına yardım eder | Supap zamanlaması |
| Supap | Emme ve egzoz geçişlerini açıp kapatır | Hava girişi ve gaz çıkışı |
| Karter | Motorun alt bölümünü kapatır ve birçok motorda yağ haznesi görevi görür | Motorun alt kısmı |
Piston, biyel kolu ve krank mili birlikte nasıl çalışır?
Bu üçlü motorun hareket üreten ana mekanizmasıdır. Yanma sonucu oluşan basınç pistonu silindir içinde aşağı iter. Piston, piston pimi üzerinden biyel koluna bağlıdır. Biyel kolunun diğer ucu krank miline bağlanır.
Biyel kolu aşağı ve yukarı hareket ederken krank milini döndürür. Böylece pistonun doğrusal hareketi aracın aktarma sisteminde kullanılabilecek dairesel harekete dönüşür. MEB araç teknolojisi materyalinde biyel kolunun görevi, pistondan aldığı doğrusal hareketi dairesel harekete çevirerek krank milini döndürmek olarak açıklanır.
Pistonun görevi nedir?
Piston silindir içinde hareket eder ve yanma basıncını biyel koluna aktarır. Pistonun üst kısmı yanma odasına bakar. Yanma basıncı pistonu aşağı iterken krank milinin dönüşü pistonu yeniden yukarı taşır.
Pistonun çevresindeki segmanlar bu hareket sırasında üç işe yardım eder:
- Yanma gazlarının piston ile silindir arasından kartere kaçmasını sınırlar.
- Silindir duvarındaki fazla yağın yanma odasına geçmesini engeller.
- Piston ısısının silindir duvarına aktarılmasına yardım eder.
Biyel kolunun görevi nedir?
Biyel kolu pistonu krank miline bağlar. Küçük ucu piston pimine, büyük ucu krank milindeki biyel muylusuna oturur. Pistondan aldığı kuvveti krank miline aktarır. Sınav sorusunda “piston ile krank milini bağlayan parça” deniyorsa cevap biyel koludur.
Krank milinin görevi nedir?
Krank mili piston ve biyel kolundan gelen hareketi dönme hareketine çevirir. Bu hareketi volana iletir. Motor ilk çalıştırılırken marş motorundan aldığı dönüşü pistonlara taşır. Ayrıca kam mili, alternatör, su pompası ve yağ pompası gibi sistemlerin hareket almasına katkı sağlar.
Kam mili ve supapların görevi nedir?
Silindirin yalnız hareket üretmesi yetmez. Temiz havanın veya hava yakıt karışımının içeri girmesi, yanmış gazın da dışarı çıkması gerekir. Bu geçişleri emme ve egzoz supapları yönetir.
Kam mili üzerindeki çıkıntılar döndükçe ilgili supabın açılmasına yardım eder. Supap yayı ise supabın yeniden kapanmasını sağlar. Açılma ve kapanma zamanı krank milinin hareketiyle uyumlu olmalıdır.
- Emme supabı: Havanın veya hava yakıt karışımının silindire girdiği yolu açar.
- Egzoz supabı: Yanmış gazların silindirden çıkacağı yolu açar.
- Kam mili: Supapların hangi anda açılacağını düzenleyen mekanizmayı hareket ettirir.
- Supap yayı: Açılan supabın tekrar yuvasına dönmesine yardım eder.
Silindir bloğu, silindir kapağı ve karter nerede bulunur?
Silindir bloğunu motorun ana gövdesi olarak düşünebilirsin. Pistonlar blok içindeki silindirlerde hareket eder. Krank mili bloğun alt bölümünde yataklanır. Silindir kapağı bloğun üstüne bağlanır. Supap mekanizması çoğu modern motorda bu üst bölgede bulunur.
Karter motorun en alt bölümündedir. Alt kısmı kapatır ve birçok motorda yağın toplandığı hazneyi oluşturur. Yağ pompası bu yağı kanallardan hareketli parçalara gönderir. Motor tipine göre ayrıntılı yerleşim değişebilir, fakat sınav için üst, orta ve alt konumu ayırmak yeterlidir:
- Üst bölüm: Silindir kapağı, kam mili ve supaplar
- Orta bölüm: Silindir bloğu ve pistonlar
- Alt bölüm: Krank mili ve karter
Ehliyet sınavında motor parçaları nasıl ayırt edilir?
Soru kökündeki hareket türünü bul:
- “Doğrusal hareket” veya “silindir içinde hareket” deniyorsa pistonu düşün.
- “Piston ile krank milini bağlar” deniyorsa biyel kolunu seç.
- “Dairesel harekete çevirir” veya “volana iletir” deniyorsa krank miline yönel.
- “Supapları açar” veya “zamanlama” deniyorsa kam milini düşün.
- “Hava girişini ve yanmış gaz çıkışını açıp kapatır” deniyorsa supabı seç.
- “Yağın toplandığı alt bölüm” deniyorsa karteri düşün.
MEB 2026 MTSK e-Sınav Kılavuzu, bütün sertifika sınıflarında araç tekniği alanından 9 soru bulunduğunu belirtir. Bu nedenle parçaların adını bilmenin yanında görevlerini birbirinden ayırman gerekir.
En sık karıştırılan motor parçaları
- Piston ile biyel kolu: Piston silindir içinde hareket eder. Biyel kolu bu hareketi krank miline taşır.
- Biyel kolu ile krank mili: Biyel kolu bağlantı ve aktarım parçasıdır. Krank mili dönme hareketini üretir.
- Kam mili ile krank mili: Kam mili supap mekanizmasını yönetir. Krank mili piston hareketini ana dönüşe çevirir.
- Silindir bloğu ile silindir kapağı: Blok ana gövdedir. Kapak silindirlerin üstünü kapatır.
- Segman ile conta: Segman pistonun çevresindedir. Conta iki sabit yüzey arasındaki sızdırmazlığa yardım eder.
Şemaları bir kez kapatıp hareket zincirini kendi cümlenle anlat: piston hareket eder, biyel kolu aktarır, krank mili döner. Sonra ehliyet motor sorularını çözerek bu görevleri soru içinde ayırt etmeyi dene. Tam sınav dağılımında kendini ölçmek istersen 50 soruluk ehliyet deneme sınavına geçebilirsin.